Bitwy powstania styczniowego na ziemiach powiatu zawierciańskiego. Kiedy i kto walczył?

OPRAC.: Radosław Famulski, Bartosz Żołnierczyk
Ciekawa Przeszłość
160 lat temu, 22 stycznia 1863 roku wybuchło powstanie styczniowe, największy zryw narodowowyzwoleńczy skierowany przeciwko rosyjskiemu zaborcy. Jakie walki powstańcze toczyły się na ziemiach zawierciańskich?

Zobaczcie treść archiwalnego artykułu „Tam gdzie zginął ojciec Benwenuty. Walki powstańcze na terenie obecnego pow. Zawierciańskiego" z Expresu Zagłębia z 1938 roku wyszukany przez kanał Ciekawa Przeszłość.

Teren powiatu zawierciańskiego był polem wielu zmagań i bitew podczas zrywu narodowowyzwoleńczego. Wiele bitew i wielu bohaterów zostało zapomnianych. Zachowały się jednak wspomnienia o niektórych szczególnych bitwach toczonych w powiecie zawierciańskim.

Bitwa pod Mrzygłodem

Pierwsza bitwa, o której nam wiadomo miała miejsce w Mrzygłodzie, do którego w dniu 28 lutego 1863 roku nadciągnął oddział powstańców, pod komendą płk. Teodora Cieszkowskiego.

-Oddział zmęczony ciągłymi marszami i wieloma potyczkami, spragniony wypoczynku, mając duże braki w Mrzygłodzie chciał wypocząć i uzupełnić siły. Po kilku niespełna godzinach, na skutek zdrady dokonanej przez chłopa z Będusza, Karola Machurę, nadciągnęli od Żarek Moskale w sile 180 ludzi, dowodzeni przez kapitana Tetcera. Cieszkowski dowiedziawszy się o nadciągających Moskalach, polecił naprędce urządzić na rynku barykady, planując bezwzględną obronę, lecz rada przyboczna przekonała go, by tego zaniechał z powodu braku broni, oraz zmęczenia ludzi.

Postanowiono cofać się w stronę Włodowic.

Zobaczcie zdjęcia z miejsc z regionu Zawiercia, związanych z powstaniem styczniowym

- W ślad za, cofającymi się powstańcami podążyli Moskale z sztabskapitanem Aleniczem na czele, który przy zachęceniu swych sołdatów do atakowania Polaków ugodzony kulą powstańczą padł na miejscu. W bitwie tej powstańcy stracili 5-ciu ludzi, których pochowano nad brzegiem rzeki Warty, gdzie dotąd, mają krzyż na mogile.
Moskale, mszcząc się za udział mieszczan Mrzygłodzkich w powstaniu, spalili kilka domów, wywołując popłoch mieszkańców, których w najbrutalniejszy sposób terroryzowali.

Druga bitwa pod Mrzygłodem

W marcu 1863 roku był w Mrzygłodzie obóz powstańców, będący pod rozkazami płk Apolinarego Kurowskiego. W obozie tym przebywał czas jakiś ze swym sztabem dyktator i generał Powstania Styczniowego Marian Langiewicz.
Przybył tu również z rozkazu Mierosławskeigo, garybaldzista Mossakowski na czele 280-ciu pieszych i 20-tu konnych.

- W dniu 5 maja na obóz ten napadli Moskale, lecz po kilku godzinnej bitwie zostali odparci, wówczas obóz zwinięto i oddział powstańczy pomaszerował w stronę Żarek.

Trzecia bitwa w Mrzygłodzie z 12 lipca 1863 roku

Pod Kuźnicą tuż za Zawierciem, w dniu 22 marca 1863 roku powstańcy z partyzantem Cieszkowskim na czele stoczyli krwawą bitwę z wiele silniejszym przeciwnikiem. W bitwie tej między innymi padł ugodzony kulą moskiewską O. Benwenuty Manka vel Mańkowski.

- Bernardyn Skoła, świątobliwy zakonnik natchniony i głośny podówczas kaznodzieja, który z krzyżem w ręku walczących ,,Za wiarę i Ojczyznę"' powstańców prowadził do ataku.
Bohater ten śmiertelnie ranny skonał na rękach powstańca Michała Poleskiego obywatela ziemskiego z, Rokitna Szlacheckiego, który krwią jego oblany zeszyt kazań zabrał z sobą i potym złożył w Krakowie.

- Tam też poległ Michał Henryk Wodzyński, ziemianin z pobliskiej miejscowości. Mogiła poległych pod Kuźnica powstańców, znajduje się na granicy majątku Kromołowa i Rokitna, tuż przy torze kolejowym.

Bitwy pod Łazami, Jaworznikiem a Żarkami

Pod Łazami stoczono bitwy w dniu 24 kwietnia i 5 maja 1863 roku. Pomiędzy Jaworznikiem a Żarkami w dniu 24 kwietnia na, wypoczywających powstańców, którzy zdążali z Krakowa do obozu w Mrzygłodzie napadli nocą Moskale.

- Wyczerpani ciągłymi marszami powstańcy, pomimo bohaterskich wysiłków, nie zdołali opanować pola bitwy. Dowódca oddziału Mossakowski widząc ciężkie położenie, dał rozkaz do odwrotu. Oficerowie Skąpski i Wierzbiński zebrawszy resztę niedobitków kilka razy prowadzili oddział do ataku na bagnety, torując sobie drogę w stronę Ogrodzieńca. Z całego oddziału liczącego koło 300-tu ludzi poległo około 50-ciu. Była to jedna z najkrwawszych bitew, rozegranych w okresie powstania.

Tekst: Stanisław Laskowski Zawiercie

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Stanisław Żaryn o ruchach prorosyjskich

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na zawiercie.naszemiasto.pl Nasze Miasto
Dodaj ogłoszenie